با مراجعه به سایت مرجع و دایرةالمعارف معروف بریتانیکا، ذیل واژه‌ی «پان‌ترکیسم» به متن زیر برمی‌خوریم:

Pan-Turkism, political movement of the late 19th and early 20th centuries, which had as it’s goal the political union of all Turkish-speaking peoples in the Ottoman Empire, Russia, China, Iran, and Afghanistan.

پان‌ترکیسم، جنبش سیاسی اواخر قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم، که اتحاد سیاسی همه‌ی مردم ترک‌زبان در امپراتوری عثمانی، روسیه، چین، ایران و افغانستان را هدف خود برگزیده بود.

لذا جنبش پان‌ترکیسم ریشه در اتحاد سیاسی مردم ترک‌زبان تحت یک لوا و رویای تشکیل یک ترکستان متحد از آسیای میانه تا دروازه‌ی اروپا دارد. آنچه که امروزه از آن با نام «جنبش هویت‌طلبی مردم آذربایجان» ذکر می‌شود شاید در یک پوسته‌ی مظلوم‌نمایی و دموکراتیک بودن و همراه با ادعاهای دروغین «ظلم به ملت ترک» یا نظریه‌ی «آنتی-ترکیسم» قرار گرفته باشد، لکن از آن رو که روش‌ها و ایده‌های یکسانی را به کار می‌بندد، تفاوتی ماهوی با جنبش «پان‌ترکیسم» قرن بیستم میلادی ندارد. اظهار نظرهای برخی افراد شاخص اینگونه جنبش‌ها مؤید این نظر است. لطفا به برخی مشترکات این دو جنبش توجه کنید:

• تأکید افراطی بر «زبان ترکی» و «ملت ترک‌زبان»، اگر واقعاً این جنبش خواهان مساوات برای همه‌ی قومیت‌های ایران بود، اینچنین تأکیدی چه معنایی دارد. این اصل مهمترین شاخصه‌ی شباهت این دو جنبش است.
• تأکید بر اتحاد ترکان جهان (!) و استمداد از دول ترکیه و آذربایجان (اران) برای پیگیری مطالباتشان.
• ادعاهای بی‌اساس نسبت به ترکی بودن «زبان سومری»، «زبان اورالی»، «دراویدی» و حتی «سرخ‌پوستی» و دستاویز قراردادن آن برای تاریخ‌سازی.
• افتخار به افراد معلوم‌الحالی همچون «چنگیز»، «آتیلا» و «مصطفی کمال» و ساختن قهرمان ملی از آنها.
• حس کینه و نفرت نسبت به زبان، مفاخر و عقیده‌ی اقوام و ملل دیگر و البته مجاز شمردن تخریب شخصیت.
• مجاز شمردن ظلم به مردم دیگرزبان از جمله ارمنی، یونانی، تالشی، کرد و غیره و توهین به آنها.

برای شناخت بیشتر این جنبش می‌توان به آرای افرادی نظیر «رضا براهنی»، «ماشاءالله رزمی»، «دکتر جواد هیئت» و امثال ایشان مراجعه کرد.